Onderzoekers zetten een soort designduel op. Drie versies van gepersonaliseerde feedback over drinken, dezelfde data, allemaal per e-mail verstuurd. Alleen het format verschilde. Na 90 dagen bleek dat format wel degelijk uit te maken - in elk geval voor hoe vaak mensen dronken.

Wat ze deden

222 jongvolwassenen die regelmatig dronken, gemiddelde leeftijd 21. Ze werden via blokrandomisatie verdeeld over drie feedbackcondities, gestratificeerd naar alcoholinname en impulsiviteit.

  • Tekst. Door onderzoekers geschreven feedback in paragraafvorm, over alcoholinname en hersengezondheid.
  • Onderzoeksbeeld. Dezelfde inhoud, maar door het onderzoeksteam vormgegeven als visual.
  • Co-designed beeld. Een visueel format gebouwd rond wat gebruikers zelf zeiden nodig te hebben - opgehaald in een aparte fase, waarin 40 deelnemers in focusgroepen beschreven welke feedback hen écht zou bereiken.

Uit die focusgroepen kwamen zes thema's: visuele weergave, duidelijkheid, toegankelijkheid, beknoptheid, vergelijking met leeftijdsgenoten en schade. Daar bouwden de onderzoekers de derde conditie omheen.

De feedback ging per e-mail de deur uit. Het team mat over ongeveer 90 dagen de totale alcoholinname, de drinkfrequentie en alcoholgerelateerde schade. Een paar weken na die eerste mail maten ze ook capaciteit, gelegenheid en motivatie om te veranderen - de drie factoren die de studie zag als voorspellers van gedragsverandering.

Wat ze vonden

Alle drie de groepen gingen minder drinken. Zelfs zo'n simpele tekstmail zette iets in beweging. De totale alcoholinname daalde in alle condities (η²=0,11), en de alcoholgerelateerde schade ook (η²=0,05). Er was alleen geen controlegroep zonder interventie, dus regressie naar het gemiddelde valt niet uit te sluiten. De dalingen waren wel consistent.

Het verschil zat in de drinkfrequentie:

  • Beeldgebaseerd (onderzoeksbeeld én co-designed): effectgrootte d=0,56 voor minder drinkdagen
  • Tekstgebaseerd: d=0,39

Bescheiden effecten, volgens de gangbare maatstaven. Het gat tussen 0,56 en 0,39 is reëel, maar niet spectaculair. Consistent was het wel: beide beeldcondities deden het beter dan tekst als het om frequentie ging.

En de voorkeur? Daar won het co-designed beeld met afstand - d=0,55 ten opzichte van het beeld van de onderzoekers, d=0,83 ten opzichte van tekst. Alleen leverde die voorkeur niets extra's op. Op werkelijke consumptie presteerden de twee beeldformats identiek.

Op capaciteit, gelegenheid en motivatie om te veranderen deed het format ook niets (η=0,01). Het gedrag schoof dus op zonder dat de gerapporteerde intenties eerst meebewogen.

Wat het betekent

De steekproef is jong - gemiddelde leeftijd 21 - dus ik zou dit niet zomaar doortrekken naar oudere drinkers. Zelfgerapporteerde consumptie voegt ruis toe. En zonder groep die helemaal geen feedback kreeg, is het lastig om het effect van het format te scheiden van het effect van feedback op zich.

Maar dat verschil tussen beeld en tekst klopt voor mijn gevoel wel.

Een grafiek van je drinkgegevens en een alinea erover zijn twee verschillende soorten informatie, ook als de onderliggende feiten identiek zijn. Een grafiek landt als een feit over jou, nu. Een alinea is een verslag. Volgens mij roepen die twee dingen verschillende reacties op - maar dat is speculatie. De studie legt het mechanisme niet uit, alleen dat het verschil er is.

Het co-design-resultaat vind ik het interessantst. Deelnemers hielpen zelf de feedback ontwerpen die ze wilden, en ze gaven er daarna ook echt de voorkeur aan. Betere uitkomsten leverde dat niet op. Een prettiger gebruikerservaring is dus niet automatisch betere gedragsverandering.

Op een avond waarop je het tempo aan tafel in de gaten houdt, landt een tekstsamenvatting van je drankjes anders dan een curve. Zien hoe je BAC oploopt naar zijn piek en daarna weer afneemt, zet je in een andere verhouding tot dat volgende drankje dan lezen dat je op "3 standaardglazen" staat. AlcoBalance laat je die curve in realtime zien - geen verslag van wat er is gebeurd, maar waar je nu staat en waar je naartoe gaat. Niet gemiddeldes. Jouw ritme.

Bron: Journal of Medical Internet Research, 10.2196/87393