Een black-out - een gat in je geheugen door alcohol, waarbij je je een deel van de avond of de hele avond niet meer herinnert - heeft meestal een simpele verklaring: je hebt te veel op. Amerikaanse onderzoekers wilden weten of er nog iets anders meespeelt. Dat blijkt zo te zijn: hoe je de nacht ervoor hebt geslapen.

Wat ze deden

203 Amerikanen (57% vrouwen, allemaal met een patroon van zwaar drinken) vulden 28 dagen lang elke dag een EMA-vragenlijst in op hun telefoon. Wat ze noteerden: hoelang ze de vorige nacht hadden geslapen, hoe laat ze naar bed gingen en weer opstonden, hoe goed die slaap voelde, hoe slaperig ze waren vlak voor het eerste drankje - en of er een gat in hun geheugen zat van die avond.

Daarnaast schatten de onderzoekers de bloedalcoholconcentratie (eBAC) op basis van wat mensen zelf opgaven. Daar corrigeerden ze statistisch voor. De vraag was namelijk niet of veel drinken black-outs geeft. De vraag was of slaap er bovenop nog iets aan toevoegt, los van de hoeveelheid.

Wat ze vonden

In die 28 dagen kwamen er 2.380 "drinkdagen" bij elkaar. Op 15,4% daarvan volgde een black-out. Wie dagelijks drinkt, zit daarmee ruwweg op eens per week.

Drie dingen aan de nacht ervoor verhoogden het risico, onafhankelijk van elkaar:

  • Minder slaap - elk uur extra slaap verlaagde de kans op een black-out met ongeveer 16% (OR=0,84, p<0,001)

  • Een verschoven slaaptijdstip - naar bed of uit bed op een ongebruikelijk moment gaf 43% meer risico (OR=1,43, p<0,001)

  • Slechte subjectieve slaapkwaliteit - wie de nacht zelf een lage score gaf, liep meer risico, los van wat er in het glas ging (OR=0,72, p<0,001)

Slaperigheid op het moment dat het drinken begon deed er juist niets toe (p=0,13). "Ik ben moe vandaag" en "ik heb slecht geslapen" zijn dus twee verschillende dingen. Het opgebouwde slaaptekort telt, niet hoe je je op dat moment voelt.

En nog iets. Slaap veranderde niets aan het effect van de dosis. Of je nu goed of slecht had geslapen, meer drank bleef gewoon meer kans op een black-out betekenen. Slaap is een aparte hefboom, geen regelknop voor je alcoholgevoeligheid.

Wat dit betekent

Dit is een cohortstudie: een echte groep mensen, gevolgd over tijd. Geen lab. Mensen dronken waar ze normaal drinken en rapporteerden zelf wat ze zich herinnerden.

Voor wie bewust met alcohol omgaat, zit hier een bruikbare les:

kijk voor een avond niet alleen naar het aantal drankjes, maar ook naar de staat waarin je begint. Te weinig slaap of een verschoven ritme van de nacht ervoor telt al mee voor je risico, nog voor het eerste glas.

Beperkingen

De steekproef bestond uit jonge Amerikanen die zwaar drinken, en verder niemand. Of dit ook opgaat voor matige drinkers of voor mensen boven de 30: onbekend.

Black-outs kwamen uit zelfrapportage. Daar zit een gat in. Als je je echt niets meer herinnert, hoe kom je er dan achter dat je een black-out had? Een deel van de gevallen is waarschijnlijk nooit in de data beland. Het echte percentage ligt dus vermoedelijk hoger.

Bron: Sleep, doi:10.1093/sleep/zsaf400